صفحه آرایی کتاب و نشریه

پيشينه صفحه آرايي در ايران، به گذشته هاي بسيار دور، يعني زماني كه سومري ها بر روي لوح هاي گلي، مفاهيم مرتبط و ادامه داري را مي نوشتند، باز مي گردد. نخستين كتاب ها، به صورت اتاقي بوده است كه ورق هاي خشتي كتاب (كه هر كدام چند سانتي متر ضخامت داشته اند) در طبقه هاي نصب شده به ديوارهاي اين اتاق قرار مي گرفتند. در سال های بعد، پوست برخي از حيوانات براي توليد كتاب به كار مي رود و پس از آن، كتاب هاي كاغذي رايج مي شود.
در نخستين سده هاي هجري، كتاب آرايي مورد توجه قرار گرفت و كتابخانه ها، شبكه هاي اداري و درباري و آموزشي، همگي در مسير نسخه آرايي و فن كتاب سازي، هيأتي نظام مند پيدا كردند.
اوج هنر كتاب آرايي در ايران، مربوط به دوره تيموري است. با شكست جانشينان تيمور و تسلط شاه اسماعيل صفوي بر هرات، از ارزش هاي بصري اين هنر كاسته نمي شود و همچنان، بهترين دوره هاي تكاملي خود را مي گذراند و فقط در اواخر دوره صفوي هنر كتاب آرايي و نگارگري ايراني، با تأثيرپذيري از غرب، بتدريج سير نزولي آغاز مي كند.

صفحه آرايي كتاب

مفهوم عيني و امروزي كتاب يعني مجموعه اي از برگ هاي كاغذي كه روي آن ها مطالبي چاپ شده است و از يك طرف (به نام عطف) به يكديگر متصل شده اند و پوششي به نام جلد دارد.
اكنون در ايران دو وضعيت كلي براي جنس جلد كتاب وجود دارد:
اگر جنس جلد كتاب از انواع مقواهاي نازك مانند گلاسه باشد، اصطلاحاً به آن، جلد شوميز مي گويند. كتاب هايي هستند كه جلد آنها از مقواي سخت و ضخيمي است كه پوششي از كاغذي خاص به نام گالينگور دارد و جلد اين كتاب ها در اصطلاح زركوب يا گالينگور مي گويند.
كتاب از سه بخش اصلي تشكيل مي شود:
1.    واحدهاي پيش از متن: اين واحدها عبارتند از جلد، آستربدرقه و صفحات قبل از متن.
2.    متن: اين صفحه ها قطعاً از صفحه فرد شروع مي شوند و جمع آن ها با واحدهاي پس از متن بايد داراي تعدادي فرم چاپي مشخص باشد.
3.    واحدهاي پس از متن: واحدهاي پس از متن شامل پيوست يا پيوست ها، واژه نامه، كتابنامه و فهرست راهنما مي شود. همه اين ها معمولاً از صفحه فرد شروع مي شوند و همان طور كه مي دانيد در كتاب هاي فارسي، صفحه سمت چپ فرد است و در كتاب هاي لاتين صفحه سمت راست.

قطع كتاب

اندازه هاي متداول براي توليد كتاب در هر كشور، به دو عامل اصلي مربوط است:
1.    ابعاد كاغذهاي رايج در آن كشور
2.    عملكرد و ماهيت كتاب

صفحه آرايي مجله

مجله، به مجموعه ای جلد شده و ادواري گفته مي شود كه به طور منظم، با فاصله انتشار مرتب و تحت شماره رديف و دوره و تاريخ معين در زمينه هاي گوناگون (اجتماعي، سياسي، اقتصادي، فرهنگي، ادبي، ديني، علمي، فني، كشاورزي، نظامي، هنري، ورزشي و ...) بيش از دو بار در سال منتشر شود و در تهيه مطالب آن بيشتر از يك نفر مشاركت داشته باشد و نيز داراي بيشتر از يك مقاله باشد.
تعيين قطع مجله و حدود احتمالي تعداد صفحات آن از تصميم هایی است كه در ابتدای راه اندازي آن بايد اتخاذ شود.
تعداد صفحه های مجله را سردبير تعيين مي كند، ولي با شناختي كه از فرم هاي چاپي داريم مي دانيم كه بايد مضرب صحيحي از ٨ يا ١٦ باشد و منظور، صفحات متن مجله است زيرا جلد با جنس متفاوتي كه دارد، جداگانه چاپ مي شود.

سرلوحه یا لوگوتایپ

در آغاز كار يك مجله، گذشته از برنامه ريزي لازم براي تهيه مطالب و تعيين سردبير و اعضاي شوراي نويسندگان، پيش بيني هاي لازم براي امور اجرايي مجله، از نظر جنبه هاي گرافيكي نيز جزو پيش بيني هاي ضروري است. نخستين كار گرافيكي مجله، طراحي نام مجله است كه به آن سرلوحه يا لوگوتايپ مي گويند و در واقع نشانه يا آرم مجله است.

روحيه كلي و ثابت جلد

جلد مجله علاوه بر آن كه محافظ صفحات مجله است، در ترغيب خواننده براي خريد و خواندن مجله سهم مهمي دارد و ماهيت كلي مجله را نشان مي دهد. پس از مشخص شدن طرح سرلوحه و قطع مجله، روحيه كلي جلد كه اصطلاحاً به آن یونيفورم مي گويند، بايد طراحي شود. یونيفورم يعني روحيه ثابت طرح جلد كه در شماره هاي مختلف بايد ثابت بماند ولي ممكن است طرح روي جلد يا رنگ هاي آن در هر شماره تغيير كند.

صفحه آرایی یا طراحی صفحه

وظیفه طراح، سامان بخشیدن به عناصر است به نحوی که بیننده را از طریق اطلاعاتی که در صفحه جای داده است هدایت و جهت دهد. عناصر طراحی، حروف، فونت و گرافیک باید به شیوه ای سامان و نظم یابد که مطالب صفحه به آسانی قابل خواندن باشد و خواننده را به پی گیری مطالب ارائه شده، ترغیب کند. معمولاً طراح از برخی شیوه های خاص استفاده می کند تا عناصر درون صفحه را منظم کند.

عناصر صفحه

1.    گرید (شبکه): در بسیاری از فرهنگ ها سابقه استفاده از گرید در نقاشی، طرح های تزئینی، معماری و پارچه وجود دارد. در طراحی گرافیک نیز گرید ساختار زیرین صفحه آرایی است. در واقع گرید فضای درون صفحه را به واحدهای یکسان تقسیم می کند. اگر برای یک مجله از گرید استفاده شود، حسی از وحدت و انسجام در صفحه های مجله پدید می آورد. گرید به صفحه فرم و محتوا می دهد و قواعدی را برقرار می کند که تداوم و پیوستگی را در تمامی صفحه ها تثبیت می کند. گرید ابزاری است برای نظم بخشیدن به تمام عناصر طراحی. اگر از گرید بدرستی استفاده نشود، خود می تواند عامل بازدارنده ای برای جذابیت طرح باشد و ممکن است جلوه ای یکنواخت به صفحه بدهد. در نرم افزارهای صفحه آرایی نیز امکانات زیادی برای خلق گرید با استفاده از خطوط راهنما (guidelines) و ستون ها وجود دارد. خطوط راهنما همان کاری را می کنند که خط کش T و گونیا در ترسیم فنی انجام می دهند. این خطوط امکان می دهند تا عناصر به صورت هم تراز و در یک خط چیده شوند.
2.    ستون ها: در بسیاری از متون و مدارک نوشتاری، برای نظم بخشیدن به متن و تصاویر از ستون استفاده می شود. میزان پهنا یا عرض ستون تاثیر زیادی بر خوانایی متن دارد. اگر ستون بیش از حد پهن باشد، چشم مجبور است سرتاسر طول سطر را مرور کند و لذا خواندن مشکل می شود. ستونی که بیش از حد باریک باشد نیز موجب خستگی چشم می شود. زیرا چشم باید مرتباً سطرها را با تناوب بیشتری مرور کند. اندازه حروف و پهنای ستون رابطه مستقیمی با هم دارند. اگر از ستون باریک استفاده شود، حروف نیز باید کوچک باشند، و فاصله بین سطرها هم باید کم باشد. پهنای ستون را باید عاملی در نظر گرفت که می تواند به خواندن آسان ترمتن چاپی کمک کند. فضای سفید یا حاشیه بین دو ستون نیز باید به دقت انتخاب شود و نباید بیش از حد باریک یا پهن باشد. اگر فاصله بین ستون ها کم باشد، سطح کاغذ تیره می شود و خواندن را با مشکل مواجه می کند و اگر ستون ها بیش از حد از هم فاصله داشته باشند، یک فضای خالی در وسط صفحه ایجاد می کند و خواندن متن را دشوار می سازد.
3.    فضای سفید: صفحه سفید برای طراح ناآزموده ترسناک است. هر علامت یا نشانی که بر کاغذ بگذارد، بلافاصله سطح کاغذ را تغییر می دهد. طراحان بی تجربه فضای سفید درون صفحه را سوراخی می بینند که باید پر شود. یکی از رموز طراحی خوب استفاده اگاهانه از فضای سفید است. فضای سفید هم می توانند دشمن باشد و هم دوست. با استفاده از فضای سفید می توان توازن را در صفحه برقرار کرد و راه تنفسی برای صفحه گذاشت و از آشفته شدن صفحه و شلوغی و تراکم بیش از حد آن جلو گیری کرد و قسمتی را برای استراحت چشم به وجود آورد. معمولاً طراحان بی تجربه سعی می کنند از تمام فضای سفید صفحه بهره برداری کنند. اما ضروری است که طراح بخوبی تاثیر و کارکرد فضای سفید را فرا گیرد و نحوه استفاده از آن را تجربه کند. کسب مهارت در به کارگیری فضای سفید مستلزم تجربه اندوزی و مطالعه دقیق دیگر آثار چاپی و بررسی نحوه سامان بندی این فضاها در آثار دیگر طراحان است.
4.     حاشیه عطف: فضای داخلی بین دوصفحه، یعنی حاشیه های سمت عطف را «حاشیه عطف» می نامند. پهنای حاشیه عطف بستگی به نوع صحافی ومیزان پهنایی که به هنگام صحافی کار نهایی استفاده می شود، دارد. حاشیه باید به قدر کفایت پهن باشد تا متن در درون حاشیه عطف حذف نشود. اگر اثری را طراحی می کنید که قرار است صحافی شود، بهتر است با چاپخانه مشورت کنید تا پهنای حاشیه مناسب برای حاشیه عطف را مشخص سازد.
5.    حاشیه ها: محدوده پیرامونی یک صفحه یا حاشیه، نوعی فضای سفید است و به عنوان فضایی برای آرامش چشم استفاده می شود. اندازه حاشیه تاثیر مستقیمی بر میزان خوانایی، رنگ و جذابیت ظاهری صفحه دارد. اگر حاشیه بیش از حد پهن باشد، متن به نظر سبک تر می رسد، در حالی که حاشیه باریک، صفحه را سنگین، متراکم و دشوارتر می کند.
6.    نقطه کانونی: اگر به یک صفحه نگاه کنیم، چشم ما در ابتدا به محدوده ای خاص که توجه ما را جلب می کند، کشیده می شود، این محدوده را نقطه کانونی می گویند. همین نقطه است که توجه خواننده را به خواندن متن وباقی محتوای آن جلب یا دفع می کند. نقطه کانونی نباید بیش از حد متعارف و موکد باشد، زیرا در این صورت باقی ترکیب بندی صفحه تحت تاثیر آن قرار می گیرد و نادیده گرفته می شود.
 خلق یک صفحه آرایی موثر و زیبا برای صفحه به انتخاب صحیح و توجه دقیق به جزئیات بستگی دارد.

تهران، سهروردی شمالی، پلاک 297، طبقه 3، واحد 5 52 37 47 88 info@ roozeabi.com

آتلیه روز آبی با پشتوانه تجربه ای که در سالیان گذشته به دست آورده است، در انجام اموری نظیر: طراحی گرافیک (لوگو، اوراق ادرای، پوستر، بروشور، کاتالوگ، صفحه آرایی کتاب و نشریه  و ...، بسته بندی، آگهی و ...)؛ عکاسی صنعتی و پرتره؛ مشاوره تبلیغات و چاپ در کنار شما است.
 

 

خبرنامه

برای دریافت خبرنامه لطفاً نام و ایمیل خود را ثبت کنید.